Ustalenie wysokości alimentów stanowi jedno z kluczowych zagadnień w sprawach rodzinnych, szczególnie po rozstaniu rodziców. Prawo polskie kładzie nacisk na zapewnienie dziecku odpowiednich warunków życia, edukacji i wychowania, co bezpośrednio przekłada się na zasady obliczania świadczeń alimentacyjnych. Nadrzędną zasadą jest dobro dziecka, a sąd, rozpatrując każdą sprawę indywidualnie, bierze pod uwagę szereg czynników, które decydują o ostatecznej kwocie zasądzonych alimentów. Nie istnieje jedna, sztywna stawka, która obowiązywałaby w każdym przypadku.
Sąd analizuje przede wszystkim możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica zobowiązanego do alimentacji, a także usprawiedliwione potrzeby uprawnionego do alimentów, czyli dziecka. Co więcej, pod uwagę brane są również zarobkowe i majątkowe możliwości drugiego rodzica, który sprawuje bezpośrednią opiekę nad dzieckiem, a także koszty utrzymania dziecka ponoszone przez niego. Celem jest osiągnięcie równowagi i sprawiedliwego podziału ciężaru utrzymania potomstwa, przy jednoczesnym zagwarantowaniu mu standardu życia zbliżonego do tego, który miałby w rodzinie pełnej.
Warto podkreślić, że alimenty nie są jedynie środkiem do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych dziecka, takich jak wyżywienie czy ubranie. Obejmują one również koszty związane z edukacją, leczeniem, rehabilitacją, rozwojem zainteresowań, a także zapewnieniem odpowiednich warunków mieszkaniowych i wypoczynku. Sąd dąży do tego, aby dziecko mogło realizować swoje potrzeby rozwojowe i edukacyjne na takim poziomie, na jakim pozwoliłyby mu na to środki w rodzinie niepunktualnej. Dlatego też, przy ustalaniu wysokości alimentów, analizowane są szczegółowe wydatki ponoszone na dziecko.
Kluczowe znaczenie ma również zasada proporcjonalności. Oznacza ona, że wysokość alimentów powinna być dostosowana do możliwości zarobkowych i majątkowych obu stron. Nie oznacza to jednak, że rodzic, który zarabia mniej, jest zwolniony z obowiązku alimentacyjnego. W takim przypadku sąd może zasądzić alimenty w niższej kwocie, ale nadal proporcjonalnej do jego sytuacji finansowej. Należy pamiętać, że obowiązek alimentacyjny trwa zazwyczaj do momentu usamodzielnienia się dziecka, czyli zazwyczaj do ukończenia 25. roku życia, jeśli kontynuuje ono naukę, lub do momentu, gdy jest w stanie samodzielnie utrzymać się z pracy.
Co bierze pod uwagę sąd ustalając wysokość alimentów
Proces sądowego ustalania wysokości alimentów jest złożony i wymaga szczegółowej analizy wielu czynników, które mają wpływ na możliwości finansowe zobowiązanego oraz potrzeby uprawnionego. Sąd nie kieruje się jedynie ogólnymi wytycznymi, lecz każdą sprawę traktuje indywidualnie, opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym. Kluczowym elementem jest ocena możliwości zarobkowych i majątkowych rodzica zobowiązanego do płacenia alimentów. Analizowane są nie tylko dochody z umowy o pracę, ale również z prowadzonej działalności gospodarczej, najmu nieruchomości, a także wszelkie inne źródła przychodów.
Równie istotne są usprawiedliwione potrzeby dziecka. Tutaj sąd bada wydatki związane z jego utrzymaniem, które obejmują szeroki zakres. Do podstawowych kosztów należą wyżywienie, odzież, obuwie, higiena osobista oraz koszty związane z mieszkaniem, w tym czynsz, media i ogrzewanie. Jednakże, zakres ten wykracza znacznie poza zaspokojenie podstawowych potrzeb. Sąd uwzględnia również wydatki na edukację, takie jak czesne, podręczniki, materiały edukacyjne, korepetycje, a także koszty związane z rozwijaniem pasji i talentów dziecka, na przykład zajęcia sportowe, muzyczne czy artystyczne.
Nie można zapominać o kosztach leczenia i rehabilitacji, jeśli są one uzasadnione stanem zdrowia dziecka. Sąd bierze pod uwagę również wydatki na wypoczynek i rekreację, które są istotne dla prawidłowego rozwoju dziecka. Dodatkowo, sąd ocenia również zarobkowe i majątkowe możliwości drugiego rodzica, który sprawuje bezpośrednią opiekę nad dzieckiem. Chodzi o to, aby ciężar utrzymania dziecka był rozłożony w sposób sprawiedliwy, a rodzic opiekujący się dzieckiem również partycypował w kosztach w miarę swoich możliwości.
Ważnym aspektem jest również sytuacja mieszkaniowa. Sąd analizuje, czy dziecko ma zapewnione odpowiednie warunki do życia i nauki. Obejmuje to wielkość mieszkania, jego wyposażenie oraz lokalizację. Zwraca się uwagę na to, czy rodzic sprawujący opiekę ponosi znaczące koszty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, w którym przebywa dziecko. Warto również wspomnieć o tym, że sąd może wziąć pod uwagę sytuację życiową rodzica zobowiązanego, na przykład czy posiada on inne dzieci na utrzymaniu, czy też czy ponosi inne znaczące wydatki, które obciążają jego budżet. Jednakże, te okoliczności nie mogą być usprawiedliwieniem dla zaniedbania potrzeb dziecka.
Wpływ zarobków rodziców na wysokość zasądzonych alimentów
Poziom zarobków rodziców jest fundamentalnym czynnikiem decydującym o wysokości alimentów, zarówno tych zasądzanych dobrowolnie, jak i orzekanych przez sąd. Im wyższe dochody rodzica zobowiązanego do płacenia alimentów, tym większe są jego możliwości finansowe, co naturalnie przekłada się na potencjalnie wyższą kwotę świadczenia. Prawo polskie opiera się na zasadzie, że dziecko powinno mieć zapewniony standard życia zbliżony do tego, jaki miałoby w rodzinie niepunktualnej, a możliwości zarobkowe rodzica są kluczowym wskaźnikiem, który pozwala na realizację tej zasady.
Sąd analizuje szczegółowo wszystkie źródła dochodów rodzica zobowiązanego. Nie ogranicza się to jedynie do wynagrodzenia za pracę na etacie. Pod uwagę brane są również dochody z umów cywilnoprawnych, takich jak umowy zlecenia czy o dzieło, dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, wynajmu nieruchomości, a także wszelkie inne przychody, które świadczą o jego możliwościach finansowych. W przypadku prowadzenia działalności gospodarczej, sąd może analizować nie tylko deklarowane dochody, ale również obroty firmy, koszty uzyskania przychodu oraz zyski, aby ocenić realną zdolność do płacenia alimentów.
Ważne jest również, aby rodzic zobowiązany do alimentów nie ukrywał swoich dochodów ani nie celowo obniżał swojego standardu życia, aby uniknąć płacenia wyższych alimentów. Sąd ma możliwość badania rzeczywistych możliwości zarobkowych, nawet jeśli formalnie dochody są niskie. Może to obejmować analizę stylu życia, posiadanego majątku czy wydatków. W przypadku osób samozatrudnionych lub prowadzących działalność gospodarczą, sąd może nawet zasądzić alimenty w oparciu o średnie zarobki w danej branży, jeśli uzna, że deklarowane dochody są zaniżone.
Z drugiej strony, wysokość alimentów jest również uzależniona od możliwości zarobkowych rodzica sprawującego bezpośrednią opiekę nad dzieckiem. Chociaż ten rodzic zazwyczaj ponosi większe koszty związane z codziennym utrzymaniem dziecka, jego zarobki również są brane pod uwagę. Ma to na celu sprawiedliwe rozłożenie ciężaru utrzymania potomstwa. Jeśli rodzic sprawujący opiekę ma wysokie dochody, sąd może uznać, że jego wkład finansowy w utrzymanie dziecka jest znaczący, co może wpłynąć na wysokość alimentów zasądzonych od drugiego rodzica. Niemniej jednak, priorytetem zawsze pozostaje zapewnienie dziecku jak najlepszych warunków życia.
Usprawiedliwione potrzeby dziecka a wysokość świadczeń alimentacyjnych
Kluczowym elementem przy ustalaniu wysokości alimentów są tak zwane usprawiedliwione potrzeby dziecka. To nie tylko podstawowe wydatki, ale szeroki katalog potrzeb, które pozwalają na jego wszechstronny rozwój fizyczny, psychiczny i społeczny. Prawo polskie kładzie duży nacisk na zapewnienie dziecku warunków życia na poziomie zbliżonym do tego, co miałoby w rodzinie niepunktualnej, co oznacza, że jego potrzeby muszą być zaspokajane w sposób adekwatny do możliwości finansowych rodziców.
Do usprawiedliwionych potrzeb dziecka zalicza się przede wszystkim koszty związane z jego utrzymaniem. Są to wydatki na wyżywienie, które powinno być zbilansowane i dostosowane do wieku i potrzeb żywieniowych dziecka. Niezbędne są również środki na odzież i obuwie, które muszą być dostosowane do pory roku i rozmiaru dziecka. Higiena osobista, środki czystości, kosmetyki również należą do tych podstawowych wydatków. Ponadto, dziecko potrzebuje odpowiednich warunków mieszkaniowych, co wiąże się z partycypacją w kosztach utrzymania domu lub mieszkania, w którym mieszka, w tym opłat za media, ogrzewanie i czynsz.
Jednakże, sfera usprawiedliwionych potrzeb dziecka wykracza daleko poza te podstawowe kategorie. Wiek dziecka, jego stan zdrowia, a także jego indywidualne predyspozycje i zainteresowania mają ogromne znaczenie. Na przykład, dziecko uczęszczające do szkoły potrzebuje środków na podręczniki, zeszyty, materiały piśmiennicze, a także na zajęcia pozalekcyjne, które rozwijają jego talenty i pasje. Mogą to być zajęcia sportowe, muzyczne, plastyczne czy językowe. Koszty uczestnictwa w takich zajęciach, w tym opłaty za treningi, lekcje, zakup sprzętu sportowego czy instrumentów muzycznych, są brane pod uwagę przez sąd.
Sąd analizuje również wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją, jeśli dziecko ma problemy zdrowotne. Mogą to być koszty wizyt u specjalistów, leków, zabiegów, a także terapii i rehabilitacji. Ważne są również wydatki związane z wypoczynkiem i rekreacją, które są niezbędne dla prawidłowego rozwoju dziecka. Mogą to być koszty wyjazdów wakacyjnych, kolonii czy zimowisk. Celem jest zapewnienie dziecku możliwości rozwoju na każdym etapie życia, zgodnie z jego indywidualnymi potrzebami i potencjałem.
Ważne jest, aby rodzice byli w stanie udokumentować te wydatki. Zbieranie rachunków, faktur i dowodów wpłat jest kluczowe w procesie sądowym. Sąd bada te dowody, aby upewnić się, że wydatki są faktycznie ponoszone i są uzasadnione. Nie można zapominać, że wysokość alimentów musi być proporcjonalna do możliwości zarobkowych rodzica zobowiązanego. Dlatego też, nawet jeśli potrzeby dziecka są wysokie, sąd będzie brał pod uwagę, na ile rodzic jest w stanie je zaspokoić bez nadmiernego obciążania swojego budżetu.
Jakie są średnie stawki alimentów w Polsce i od czego zależą
Określenie „średnich stawek” alimentów w Polsce jest zadaniem trudnym, ponieważ każda sprawa jest indywidualna i zależy od wielu zmiennych. Nie istnieją sztywne, uniwersalne kwoty, które można by zastosować w każdym przypadku. Sąd przy ustalaniu wysokości alimentów bierze pod uwagę przede wszystkim możliwości zarobkowe rodzica zobowiązanego oraz usprawiedliwione potrzeby dziecka. Te dwa czynniki są kluczowe i decydują o ostatecznej kwocie świadczenia.
Ogólnie rzecz biorąc, w przypadku dzieci młodszych, których potrzeby są mniejsze, alimenty mogą wynosić od kilkuset złotych do około tysiąca złotych miesięcznie. W przypadku dzieci starszych, nastoletnich, których potrzeby edukacyjne, związane z zainteresowaniami i rozwojem są większe, kwoty te mogą sięgać od tysiąca do nawet kilku tysięcy złotych miesięcznie. Należy jednak pamiętać, że są to tylko przykładowe widełki, a faktyczne stawki mogą być zarówno niższe, jak i wyższe.
Na wysokość alimentów wpływa wiele czynników, w tym:
- Dochody rodzica zobowiązanego do alimentacji – im wyższe zarobki, tym większe możliwości finansowe i potencjalnie wyższa kwota alimentów. Analizowane są wszystkie źródła dochodów, nie tylko wynagrodzenie z umowy o pracę.
- Możliwości zarobkowe rodzica zobowiązanego – nawet jeśli formalnie dochody są niskie, sąd może ocenić rzeczywiste możliwości zarobkowe, biorąc pod uwagę kwalifikacje, doświadczenie zawodowe czy posiadany majątek.
- Usprawiedliwione potrzeby dziecka – zakres wydatków na wyżywienie, ubranie, edukację, leczenie, rozwój zainteresowań, wypoczynek. Sąd bada te potrzeby na podstawie przedstawionych dowodów.
- Sytuacja majątkowa obu rodziców – sąd bierze pod uwagę nie tylko dochody, ale również posiadany majątek, który może być źródłem utrzymania.
- Liczba dzieci, na które płacone są alimenty – w przypadku większej liczby dzieci, kwota alimentów na jedno dziecko może być odpowiednio niższa, ale suma alimentów nie może przekroczyć możliwości zarobkowych rodzica.
- Standard życia dziecka – sąd stara się zapewnić dziecku standard życia zbliżony do tego, jaki miałoby w rodzinie niepunktualnej.
Warto również wspomnieć o tzw. „minimalnych” kwotach alimentów. Chociaż nie są one formalnie określone w przepisach, sądy często opierają się na wytycznych wynikających z analizy przeciętnych kosztów utrzymania dziecka. W przypadku braku możliwości zarobkowych rodzica, sąd może zasądzić alimenty w symbolicznej kwocie, np. 100-200 zł miesięcznie, lub nawet ich nie zasądzić, jeśli uzna, że rodzic nie jest w stanie ich płacić. Jednakże, obowiązek alimentacyjny nadal istnieje i może zostać egzekwowany w przyszłości, gdy sytuacja finansowa rodzica się poprawi.
Pamiętajmy, że każdy przypadek jest inny, a sąd podejmuje decyzję na podstawie całokształtu okoliczności. Dlatego też, aby uzyskać precyzyjne informacje dotyczące potencjalnej wysokości alimentów w konkretnej sytuacji, najlepiej skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w prawie rodzinnym.
Jakie są sposoby na ustalenie alimentów bez udziału sądu
Ustalenie alimentów nie zawsze musi odbywać się na drodze sądowej, która bywa czasochłonna i kosztowna. W wielu sytuacjach rodzice są w stanie porozumieć się co do wysokości świadczenia i zasad jego płacenia w sposób polubowny. Takie porozumienie, zawarte w formie pisemnej, ma moc prawną i może być egzekwowane. Jest to zazwyczaj szybsza i mniej stresująca opcja, która pozwala na zachowanie dobrych relacji między rodzicami, co jest korzystne dla dobra dziecka.
Najprostszym sposobem jest zawarcie ustnego porozumienia, jednakże dla pewności prawnej i uniknięcia późniejszych sporów, zaleca się spisanie go w formie pisemnej umowy. Taka umowa powinna zawierać kluczowe informacje, takie jak dane rodziców i dziecka, ustaloną kwotę alimentów, termin płatności, sposób płatności (np. przelew na konto) oraz ewentualne zasady waloryzacji świadczenia. Warto również określić, jak będą pokrywane dodatkowe koszty związane z dzieckiem, takie jak wydatki na leczenie, edukację czy zajęcia dodatkowe.
Bardziej formalną formą porozumienia jest zawarcie ugody przed mediatorem. Mediator to neutralna osoba trzecia, która pomaga stronom dojść do porozumienia. Proces mediacji jest poufny i zazwyczaj szybszy niż postępowanie sądowe. Ugoda zawarta przed mediatorem, po jej zatwierdzeniu przez sąd, ma moc prawną równą wyrokowi sądowemu. Jest to dobre rozwiązanie dla rodziców, którzy mają trudności w samodzielnym porozumieniu się, ale chcą uniknąć formalnego procesu sądowego.
Kolejną opcją jest spisanie umowy alimentacyjnej u notariusza. Taka umowa ma charakter aktu notarialnego i jest bezpośrednio tytułem wykonawczym, co oznacza, że w przypadku braku płatności można od razu wszcząć postępowanie egzekucyjne, bez konieczności uzyskiwania wyroku sądowego. Jest to najszybsza i najpewniejsza metoda polubownego ustalenia alimentów, ale wiąże się z kosztami notarialnymi.
Ważne jest, aby pamiętać, że nawet jeśli rodzice zawarli porozumienie co do alimentów, sąd może je zmienić, jeśli zmieni się sytuacja życiowa lub finansowa jednej ze stron, albo jeśli okaże się, że ustalone świadczenie nie zaspokaja usprawiedliwionych potrzeb dziecka. Dotyczy to zarówno porozumień ustnych, jak i pisemnych umów. W przypadku dzieci, które nie ukończyły 18 lat, wniosek o zmianę alimentów może złożyć również prokurator.
Niezależnie od wybranej metody, kluczowe jest, aby porozumienie było zawarte w sposób przemyślany i uwzględniało realne potrzeby dziecka oraz możliwości finansowe rodziców. W razie wątpliwości warto skonsultować się z prawnikiem, który pomoże w sporządzeniu odpowiednich dokumentów i doradzi w kwestii optymalnych rozwiązań.
Zmiana wysokości alimentów w przyszłości jak to wygląda
Obowiązek alimentacyjny nie jest stały i może ulec zmianie w czasie. Sytuacja życiowa i finansowa rodziców, a także potrzeby dziecka, podlegają dynamicznym zmianom. Dlatego też, prawo polskie przewiduje możliwość modyfikacji wysokości alimentów, zarówno w drodze porozumienia rodziców, jak i na drodze sądowej. Zmiana taka może dotyczyć zarówno zwiększenia, jak i zmniejszenia kwoty świadczenia.
Najczęstszym powodem zmiany wysokości alimentów jest istotna zmiana w dochodach rodzica zobowiązanego do ich płacenia. Jeśli rodzic uzyskał znaczący wzrost wynagrodzenia, jego możliwości finansowe wzrosły, co może uzasadniać podniesienie kwoty alimentów, aby lepiej zaspokoić potrzeby dziecka. Z drugiej strony, jeśli rodzic zobowiązany stracił pracę, jego dochody znacznie zmalały lub poniósł inne nieprzewidziane koszty, może wystąpić z wnioskiem o obniżenie wysokości alimentów. W takich sytuacjach sąd analizuje, czy zmiana jest trwała i czy rzeczywiście uniemożliwia lub znacznie utrudnia płacenie dotychczasowej kwoty.
Równie ważnym czynnikiem jest zmiana potrzeb dziecka. Wraz z wiekiem dziecka, jego potrzeby naturalnie rosną. Na przykład, dziecko w wieku szkolnym ma inne potrzeby edukacyjne i rozwojowe niż niemowlę. Koszty związane z nauką, korepetycjami, zajęciami pozalekcyjnymi, czy też wydatki związane z chorobami i leczeniem, mogą znacząco wzrosnąć. W takich przypadkach rodzic sprawujący opiekę może wystąpić z wnioskiem o podwyższenie alimentów, aby zapewnić dziecku odpowiednie warunki do rozwoju.
Zmiana wysokości alimentów może nastąpić na dwa sposoby. Pierwszym jest dobrowolne porozumienie między rodzicami. Jeśli oboje rodzice zgadzają się na zmianę kwoty alimentów, mogą spisać stosowną umowę, która będzie dla nich wiążąca. Najlepiej jest sporządzić ją w formie pisemnej, a w przypadku istotnych zmian, warto rozważyć jej formę aktu notarialnego lub ugody przed mediatorem.
Drugim sposobem jest postępowanie sądowe. W tym celu należy złożyć pozew o zmianę alimentów do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka lub rodzica zobowiązanego. W pozwie należy szczegółowo uzasadnić przyczynę wnioskowanej zmiany, przedstawiając dowody na poparcie swoich twierdzeń, takie jak zaświadczenia o zarobkach, rachunki za wydatki, dokumentację medyczną czy informacje o zmianie sytuacji zawodowej. Sąd rozpatrzy sprawę, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności i podejmie decyzję o ewentualnej zmianie wysokości alimentów.
Warto pamiętać, że nawet jeśli rodzice zawarli porozumienie co do alimentów, sąd może je zmienić, jeśli okaże się, że ustalone świadczenie nie zaspokaja usprawiedliwionych potrzeb dziecka lub jest nadmiernie obciążające dla rodzica zobowiązanego. Prawo stoi na straży dobra dziecka, dlatego też wszystkie decyzje podejmowane w sprawie alimentów muszą służyć jego interesom.
Kiedy obowiązek alimentacyjny wygasa i co z tym faktem
Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci jest jednym z podstawowych obowiązków prawnych i moralnych. Zazwyczaj trwa on do momentu, gdy dziecko staje się w pełni samodzielne i zdolne do samodzielnego utrzymania się. Jednakże, jego zakończenie nie zawsze jest jednoznaczne i może być przedmiotem sporów. Prawo polskie precyzuje, kiedy ten obowiązek wygasa, biorąc pod uwagę różne okoliczności życiowe.
Podstawowym kryterium zakończenia obowiązku alimentacyjnego jest osiągnięcie przez dziecko pełnoletności, czyli ukończenie 18. roku życia. Jednakże, samo osiągnięcie pełnoletności nie oznacza automatycznego ustania obowiązku alimentacyjnego. Jeśli dziecko nadal kontynuuje naukę, na przykład w szkole średniej lub na studiach wyższych, obowiązek alimentacyjny rodziców wobec niego trwa nadal. Ważne jest, aby dziecko wykazywało aktywność w procesie edukacyjnym i dążyło do jak najszybszego uzyskania samodzielności zawodowej.
Za „usprawiedliwioną” naukę, która uzasadnia dalsze płacenie alimentów, uważa się zazwyczaj tę, która nie przekracza pewnych ram czasowych. W przypadku studiów wyższych, jest to zazwyczaj okres studiów licencjackich lub magisterskich. Jeśli dziecko po ukończeniu studiów nie podejmuje pracy lub nie stara się jej aktywnie szukać, a jego sytuacja finansowa na to pozwala, sąd może uznać, że obowiązek alimentacyjny wygasł. Kluczowe jest wykazanie, że dziecko podejmuje realne kroki w celu usamodzielnienia się.
Obowiązek alimentacyjny może również wygasnąć w innych sytuacjach. Jeśli dziecko po osiągnięciu pełnoletności samo się usamodzielni i zacznie zarabiać wystarczająco dużo, aby pokryć swoje koszty utrzymania, obowiązek alimentacyjny rodziców wobec niego może ustać, nawet jeśli nadal się uczy. Z drugiej strony, jeśli dziecko jest niepełnosprawne i wymaga stałej opieki oraz ponoszenia wysokich kosztów leczenia i rehabilitacji, obowiązek alimentacyjny może trwać znacznie dłużej, nawet po osiągnięciu przez nie wieku emerytalnego, o ile jego potrzeby nadal nie są zaspokojone.
W przypadku braku porozumienia co do zakończenia obowiązku alimentacyjnego, sprawę rozstrzyga sąd. Rodzic zobowiązany do płacenia alimentów może wystąpić z pozwem o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Sąd będzie analizował całokształt sytuacji, w tym wiek dziecka, jego status edukacyjny, możliwości zarobkowe, stan zdrowia oraz realne potrzeby. Decyzja sądu będzie opierała się na zasadzie słuszności i dobra dziecka.
Warto podkreślić, że nawet po ustaniu obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dzieci, obowiązek alimentacyjny może być odwrócony. W sytuacji, gdy rodzic popadnie w niedostatek, a dziecko jest w stanie mu pomóc finansowo, może zostać zobowiązane do płacenia alimentów na rzecz rodzica. Jest to swoisty mechanizm wzajemności, który ma na celu zapewnienie godnego życia wszystkim członkom rodziny.
